Inteligencia artificial y potestas regiminis. Límites jurídicos desde la aequitas canonica y la salus animarum a la luz del Decreto DCCII/2024
Contenido principal del artículo
El presente artículo analiza los límites jurídicos del uso de la inteligencia artificial en el ejercicio judicial y administrativo de la potestas regiminis a la luz del Decreto DCCII/2024. A partir de un enfoque dogmático, sistemático y teleológico, se examina la compatibilidad de los sistemas algorítmicos con los principios estructurales del derecho canónico, especialmente la aequitas canonica y la salus animarum. Se demuestra que la inteligencia artificial puede desempeñar funciones instrumentales de apoyo, investigación y organización, pero resulta incompatible con el núcleo decisorio de la potestad de régimen. Se sostiene que la reserva humana de la decisión constituye una exigencia jurídica, ontológica y pastoral inherente al ordenamiento canónico.
##plugins.themes.bootstrap3.displayStats.downloads##
Detalles del artículo
Cómo citar
Citas
Fuentes
COMISIÓN TEOLÓGICA INTERNACIONAL, Quo Vadis, Humanitas? Pensar la antropología cristiana ante algunos escenarios futuros de la humanidad (04.03.2026), [online] [ref. de 13 de junio de 2026]: https://www.vatican.va/roman_curia/congregations/cfaith/cti_documents/rc_cti_doc_20260304_quo-vadis-humanitas_sp.html.
CONCILIO ECUMÉNICO VATICANO II, Constitución pastoral Gaudium et Spes sobre la Iglesia en el mundo actual (07.12.1965), in: AAS 58 (1966) 1025-1115.
DICASTERIO PARA LA DOCTRINA DE LA FE; DICASTERIO PARA LA CULTURA Y LA EDUCACIÓN, Antiqua et Nova: Nota sobre la relación entre la inteligencia artificial y la inteligencia humana (28.01.2025), [online] [ref. de 13 de junio de 2026]: https://www.vatican.va/roman_curia/congregations/cfaith/docu-ments/rc_ddf_doc_20250128_antiqua-et-nova_sp.html.
INOCENCIO IV, In quinque libros Decretalium Apparatus, seu Commentaria, Lugduni: Ex-pensis Petri Landry, 1578.
LEÓN XIV, Magnifica Humanitas: Carta encíclica sobre la custodia de la persona humana en el tiempo de la inteligencia artificial (15.05.2026), [online] [ref. de 13 de junio de 2026]: https://www.vatican.va/content/leo-xiv/es/encyclicals/documents/20260515-magnifica-humanitas.html.
PONTIFICIA COMMISSIONE PER LO STATO DELLA CITTÀ DEL VATICANO, Decreto N. DCCII recante «Linee Guida in materia di intelligenza artificiale» (16.12.2024), [online] [ref. de 13 de junio de 2026]: https://www.ulsa.va/it/pubblicazioni/bollettini/bollettino-n-31-20231/atti-della-segreteria-di-stato2/decreto-n-dccii-della-pontificia-commissione-per-lo-stato-della.html.
Bibliografía
AQUINO, T. DE, Sobre la unidad del intelecto contra los averroístas [trad. por I. Pérez Cons-tanzo e I. A. Silva], Pamplona: EUNSA, 2005.
AQUINO, T. DE, Suma de Teología, vol. II (Parte I-II), 2 ed., Madrid: Biblioteca de Autores Cristianos, 1989.
ARISTÓTELES, De Anima [trad. por C. D. C. Reeve], Indianapolis/Cambridge: Hackett Publishing Company, 2017.
ARROBA CONDE, M. J., Relación entre las pruebas y la comprobación de la verdad en el proceso canónico, in: Anuario de Derecho Canónico 1 (2012) 11-36, [online] [ref. de 13 de junio de 2026]: https://revistas.ucv.es/anuario/index.php/AnuariodeDerechoCanonico/article/view/363/306.
BAROCAS, S. - SELBST, A. D., Big Data's Disparate Impact, in: California Law Review 104/3 (2016) 671-732.
BURRELL, J., How the Machine 'Thinks': Understanding Opacity in Machine Learning Al-gorithms, in: Big Data & Society 3/1 (2016) 1-12.
DEEKS, A., The Judicial Demand for Explainable Artificial Intelligence, in: Columbia Law Review 119/7 (2019) 1829-1850.
ENQVIST, L., 'Human Oversight' in the EU Artificial Intelligence Act: What, When and by Whom?, in: Law, Innovation and Technology 15/2 (2023) 508-535.
FACCO, J., Apuntes sobre la aequitas en la tradición canónica medieval, in: Revista Jurídica Digital UANDES 2/2 (2018) 18-32.
GODDARD, K. - ROUDSARI, A. - WYATT, J. C., Automation Bias: A Systematic Review of Frequency, Effect Mediators, and Mitigators, in: Journal of the American Medical Informatics Association 19/1 (2012) 121-127.
HERVADA, J., Introducción crítica al derecho natural, 11 ed., Pamplona: EUNSA, 2011.
HERVADA, J., Pensamientos de un canonista en la hora presente, 2 ed., Pamplona: Instituto Martín de Azpilcueta / Navarra Gráfica Ediciones, 2004.
LÓPEZ ZUBILLAGA, J. L., El Derecho procesal canónico, in: J. SAN JOSÉ PRISCO – M. CORTÉS DIÉGUEZ (coords.), Derecho Canónico II: El Derecho en la misión de la Igle-sia, Madrid: Biblioteca de Autores Cristianos, 2006, 255-338.
MINELLI, C., Rationabilitas e codificazione canonica: Alla ricerca di un linguaggio condiviso, Torino: G. Giappichelli Editore, 2015.
NICOLÁS-SANS, R. - ZAMORA GARCÍA, F. J. - FERNÁNDEZ TAMAMES, J., La inteli-gencia artificial en el estado de la Ciudad del Vaticano: norma jurídica, sistema político y doctrina social de la Iglesia, in: Revista Española de Derecho Canónico 82/199 (2025) 369-386.
NISSENBAUM, H., Accountability in a Computerized Society, in: Science and Engineering Ethics 2/1 (1996) 25-42.
O'NEIL, C., Weapons of Math Destruction: How Big Data Increases Inequality and Threat-ens Democracy, New York: Crown, 2016.
OTADUY, J., Dulcor misericordiae. Justicia y misericordia en el ejercicio de la autoridad canónica. 1. Historia, in: Ius Canonicum 56/112 (2016) 585-619.
OTADUY, J., La ratio en las fuentes normativas del Derecho Canónico, in: Ius Canonicum 49/97 (2009) 149-194.
PASQUALE, F., The Black Box Society: The Secret Algorithms That Control Money and In-formation, Cambridge, MA: Harvard University Press, 2015.
SKITKA, L. J. - MOSIER, K. - BURDICK, M., Does Automation Bias Decision-Making?, in: International Journal of Human-Computer Studies 51/5 (1999) 991-1006.
VIANA, A., Naturaleza canónica de la potestad vicaria de gobierno, in: Ius Canonicum 28/55 (1988) 99-130.
WERNZ, F. X. - VIDAL, P., Ius Canonicum ad Codicis Normam Exactum, Tomus I: Normae Generales, Romae: Apud Aedes Universitatis Gregorianae, 1938.
WOHLHAUPTER, E., Aequitas canonica: Eine Studie aus dem kanonischen Recht, Paderborn: Ferdinand Schöningh, 1931.