El derecho a la tutela jurídica en la vida religiosa
Contenido principal del artículo
En el marco de los principios rectores de la revisión del actual CIC se establece expresamente que deben ser reconocidos y tutelados los derechos de cada fiel, dado que la defensa de los derechos es inherente a la dignidad de la persona y, por tanto, imperativa. Sería una falacia declarar derechos que en la práctica no pudiesen ser reclamados ni defendidos; por tanto, es responsabilidad del legislador tutelar el derecho a la defensa de un religioso frente al abuso de potestad de un Superior y oponerse desde el marco jurídico a eventuales actos de abuso en el ejercicio de potestad. Frente a esto, se plantea la interrogante: ¿qué opciones reales tiene el religioso en el ordenamiento jurídico de la Iglesia para conseguir la restitución del daño y reparar una eventual injusticia padecida? En las instancias para ejercer el ius defensionis de un religioso, a diferencia del derecho secular, constatamos que, en el instituto religioso, gobernado por sus autoridades, el Superior es juez y parte, lo cual no asegura la imparcialidad. En el marco de lo expuesto anteriormente, una vez agotadas las instancias canónicas, todos los consagrados tienen el derecho a recurrir, por medio de un recurso jerárquico, al Romano Pontífice, quien imparte justicia por medio de los organismos competentes de la Curia Romana.
##plugins.themes.bootstrap3.displayStats.downloads##
Detalles del artículo
Cómo citar
Citas
ANDRADE, A. C., Arbitrariedad, in: J. OTADUY; A. VIANA; J. SEDANO (dirs.), Diccionario general de derecho canónico, Instituto Martín de Azpilcueta, vol. 1, Navarra: Aranzadi, 2012, col. 446-449.
ARRIETA, J. I., Oportunidad de la tutela procesal de los derechos fundamentales, in: AA.VV., Les Droits fondamentaux du Chretiens dans L’Église et dans la societé. Actes du IV Congrés International de Droit Canonique (Friburgo 6-11 de octubre de 1981) 480-481.
BENEDICTO XVI, Discurso a la Rota Romana (26 de enero de 2008) [en línea] [ref. 02.02.2024]: https://www.vatican.va/content/benedictxvi/es/speeches/2008/january/documents/hf_ben-xvi_spe_20080126_roman-rota.html
BENEDICTO XVI, Discurso a los participantes de la plenaria del Tribunal Supremo de la Signatura Apostólica (4 de febrero de 2011) [en línea] [ref. 02.02.2024]: https://www.vatican.va/content/benedictxvi/es/speeches/2011/february/documents /hf_ben-xvi_spe_20110204_segnatura-apostolica.html.
BLASI, A., Il diritto alla difesa come diritto fondamentale nell ordinamento canonico, in: Il diritto ecclesiastico, 98 (1987) 57- 64.
BUCCI, O., Per una storia dell’ equita’, in: Apollinaris, 63 (1990) 258-351.
CALVO, J., Comentario al canon 1446, in: Código de Derecho Canónico, Edición bilingüe y anotada. A cargo del Instituto Martín de Azpilcueta, Universidad de Navarra, Facultad de Derecho Canónico, vol. II: Pamplona, 2018, 905- 906.
CANOSA, J., La tutela giurisdizionale nei confronti della Pubblica Administrazione ecclesiastica, in: J. WROCENSKI; M. STOKLOSA (ed.), La funzione amministrativa nell´ordinamento canonico, Varsovia: Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego, 2021, 125-153.
CASTILLO, R. J., La difesa dei diritti nell’ ordinamento canonico, in: Il diritto a la difesa nell’ ordinamento canonico. Atti del XIX congreso canonistico (Gallipoli – settembre 1987), Città del Vaticano: LEV, 1988, 120.
CENALMOR, D., La ley fundamental de la Iglesia. Historia y análisis de un proyecto legislativo, Pamplona: Universidad de Navarra, 1991, 526.
CENALMOR, D.; MIRAS, J., El Derecho de la Iglesia. Curso básico de Derecho Canónico, Pamplona: Eunsa, 2010, 573.
CITO, D., La tutela dei diritti fondamentali del fedele nell’ordinamento canonico, in: Atti del XXXV congreso nazionale di diritto canonico (Ariccia 8-11 Settembro 2003), Studi Giurudici 64, Città del Vaticano: LEV, 2004, 175-190.
CODIGO DE DERECHO CANÓNICO (1917) y legislación complementaria, Catedráticos de texto del Código en la Pontificia Universidad Eclesiástica de Salamanca, texto latino, versión castellana, con jurisprudencia y comentarios, Madrid: BAC, 2019.
CÓDIGO DE DERECHO CANÓNICO, Edición bilingüe comentada por los profesores de la Facultad de Derecho Canónico de la Universidad Pontificia de Salamanca, Madrid: BAC, 2021.
CONCILIO VATICANO II, Constitución dogmática Lumen Gentium (21 noviembre 1964), in: AAS 57 (1965) 5-75.
Declaración Dignitatis Humanae (7 de diciembre 1965), in: AAS 58 (1966) 931-946.
Decreto Perfectae Caritatis (28 de octubre 1965), in: AAS 58 (1966) 702-712.
CORONATA CONDE, M., Institutiones Iuris Canonici, vol. 1, Italia: Taurini, 1928, 656.
CORTÉS DIÉGUEZ, M, L., Comentario el canon 1733, in: Código de Derecho Canónico, Edición bilingüe comentada por los profesores de Derecho Canónico de la Universidad Pontificia de Salamanca, Madrid: BAC, 2021, 1003-1004.
DE DIEGO LORA, C., La tutela procesal de los derechos en la Iglesia, in: Ius Canonicum, XXXIV, 67 (1994) 55- 64.
DE PAOLIS, V., La disciplina ecclesiale al servizio della comunione, in: Monitor Ecclesiasticus, 116 (1991) 15-47.
DE PAOLIS, V.; CITO D, Le sanzioni nella Chiesa, commento al Codice di Diritto Canonico Libro VI, Città del Vaticano: Urbaniana University Press, 2008, 390.
DELLAVITE, G., Munus pascendi: autorità ed autorevolezza, [Tesi gregoriana 76], Roma: PUG, 2007, 384.
DOTTI, F., Diritti della difesa e contraddittorio: garanzia di un giusto proceso? Spunti per una riflessione comparata del proceso canonico statale, [Tesi Gregoriana 69], Roma: PUG, 2005, 285.
ERLEBACH, G., Defensa, in: Diccionario general de Derecho Canónico, Instituto Martín de Azpilcueta, vol. 2, Navarra: Aranzadi, 2012, col. 999-1002.
FEDELE, P., Discorsi sul diritto canonico, vol.1, Roma: Libri cattolici, 1973, 247.
FELICI, P., comunità e dignità della persona, in: Persona e ordinamento nella Chiesa. Atti del II Congresso internazionale di diritto canonico (Milano, 10-16 settembre 1973), Milano: Pubblicazioni della Università Cattolica del Sacro Cuore, 1975, 7-15.
FRANCISCO, Constitución apostólica Praedicate Evangelium (19 de marzo de 2022) [en línea] [ref. 02.02.2024]: https://www.vatican.va/content/francesco/es/apost_constitutions/documents/2022 0319 -costituzione-ap-praedicate-evangelium.html.
Discurso a los Oficiales de la Rota Romana con motivo de la inauguración del año judicial 2022 (27 de enero de 2022) [en línea] [ref. 02.02.2024]: https://www.vatican.va/content /francesco/es/speeches/2022/january/documents/20220127-rotaromana.html
GARCÍA MATAMORO, L., Comentario al canon 1448, in: Código de Derecho Canónico, Edición bilingüe comentada por los profesores de Derecho Canónico de la Universidad Pontificia de Salamanca, Madrid: BAC, 2021, 862.
Comentario al canon 614: in: Código de Derecho Canónico, Edición bilingüe comentada por los profesores de Derecho Canónico de la Universidad Pontificia de Salamanca, Madrid: BAC, 2021, 381-382.
GORDON, I., De iustitia administrativa in Ecclesia tempore transacto, in: Periodica, 61 (1972) 251-256.
La responsabilità dell’amministracione pubblica ecclesiastica, in: Monitor Ecclesiasticus, 98 (1973) 384-419.
GUTIÉRREZ, J. L, Storia della formazione dei princípi per la reforma del Codex Iuris Canonici, in: J. CANOSA (ed.), I princípi per la revisione del Codice di Diritto Canonico, Milano, 2000, 5-29.
HERVADA, J., Elementos de Derecho Constitucional Canónico, Pamplona: Eunsa, 2014, 296.
Comentario al canon 221, in: Código de Derecho Canónico, Edición bilingüe y anotada, a cargo del Instituto Martín de Azpilcueta, Facultad de Derecho Canónico, Universidad de Navarra: Eunsa, 2021, 207.
El Ordenamiento canónico. Aspectos centrales de la construcción del concepto, Pamplona: Eunsa, 2008, 289.
JUAN PABLO II, Constitución apostólica Pastor Bonus (28 de junio de 1988), in: AAS 80 (1988) 841-889.
Discurso a la Rota Romana (26 de febrero de 1983), in: AAS 75 (1983) 554-559.
Discurso a la Rota Romana (17 de febrero de 1989), in: AAS 59 (1967) 921.
Discurso a la Rota Romana (26 de enero de 1989), in: AAS 81 (1989) 922-927.
LABANDEIRA, E., Tratado de Derecho Administrativo Canónico, Pamplona: Ediciones Navarra, 1988, 536.
El recurso jerárquico ante la Curia Romana, in: Ius Canonicum, 30 (1990) 449-465.
LÓPEZ, C., El derecho a la defensa en el proceso penal administrativo, in: Anuario de Derecho Canónico, 3 (2014) 73-148.
MADERO, L., Tiempo y proceso. En torno a los derechos fundamentales dentro del proceso matrimonial, in: Actes du IVe Congrès International de Droit Canonique (6- 11 de ottobre 1981), E. Corecco (ed), N. Herzog y A. Scola, Friburgo-Milano, 1981, 581-583.
MARITAIN, J., La persona humana y el bien común, Buenos Aires: Club de lectores, 1968, 111.
MIRABELLI, C., La protezione giuridica de diritti fondamentali, in: Actes du IVe Congrès International de Droit Canonique (6- 11 de ottobre 1981), Fribourg: Éditions universitaires, 1981, 397-418.
MIRAS, J., Recurso jerárquico, in: Diccionario general de Derecho Canónico, Instituto Martín de Azpilcueta, vol. 6, Navarra: Aranzadi, 2012, col. 775-779.
Sentido ministerial de la potestad de gobierno y tutela jurídica en el derecho administrativo canónico, in: Fidelium iura, 7 (1997) 29-70.
MIRAS, J.; CANOSA, J.; BAURA DE LA PEÑA, E., Compendio de derecho administrativo canónico, Pamplona: Eunsa, 2011, 396.
PABLO VI, Constitución apostólica Regimini Universae Ecclesiae (15 de agosto de 1967), in: AAS 59 (1967) 885-928.
Discorso alla Rota Romana (8 de noviembre de 1973), in: AAS 65 (1973) 112.
Insegnamenti di Paolo VI, Città del Vaticano: LEV, 1965, 29-30.
PELLEGRINO, P., La salus animarum, in: Ius Canonicum, 44/87 (2004) 141-151.
PÍO X, Constitución apostólica Sapienti Consilio (29 de junio de 1908), in: AAS 1 (1909) 7-19.
Lex Propria Sacrae Romanae Rotae et Signaturae Apostolicae (29 de junio de 1908), in: AAS 1 (1909) 20-35.
Ordo Servandus in Sacris Congregationibus Tribunalis Officiis Romanae Curiae (29 de junio de 1908), in: AAS 1 (1909) 36-58.
PONTIFICIA COMMISSIO CODICIS IURIS CANONICI RECOGNOSCENDO, Principia quae Codicis Iuris Canonici Recognitionem dirigant, in: Communicationes, 1 (1969) 77-85.
Schema Legis Ecclesiae Fundamentalis cum relatione, Typis Polyglottis Vaticanis, 1969.
PREE, H., Esercizio della potestá e diritti dei fedeli, in: J. CANOSA (ed.), I Principi per la revisione del Codice di Diritto Canonico: la ricezione giuridica del Concilio Vaticano II, Milano: Giuffré, 2000, 305-341.
RAMÍREZ, S., Doctrina Política de Santo Tomás, Madrid: Instituto Social León XIII, 1952, 84.
REYES, P., La tutela jurídica en el ordenamiento canónico, in: Cuadernos Doctorales, 11 (1993) 351-430.
SÁNCHEZ, J., El recurso jerárquico como vía para lograr la reparación del daño, [Tesina Universidad Católica de Valencia], Valencia 2020, 74.
SÁNCHEZ, J. M., L´ingagine previa al proceso penale (cann. 1717-1719), in: Ius Ecclesiae, 4 (1992) 551-550.
SANTO TOMÁS DE AQUINO, Suma de Teológica, Madrid: BAC, 1994.
SECRETARÍA DE ESTADO, Regolamento Generale della Curia Romana, in: AAS 101 (1999) 630-699.
SERRA, BE., Discrecionalidad administrativa, in: Diccionario general de Derecho Canónico, vol. 3, Navarra: Aranzadi, 2012, col. 373-376.
TRASERRA, J., La tutela de los derechos frente a la administración eclesiástica, Barcelona: Herder, 1967, 193.
URDANOZ, T., Introducción a la Summa Teológica, Madrid: BAC, 1956, 923.
VALDRINI, P., Ejercicio del poder y principio de sumisión, in: Concilium, 217 (1988) 427-436.